Space: Google Project Suncatcher

Enerji və infrastrukturda yeni müzakirələr yalnız son bir neçə ildə proqram dünyasında çıxdı. Böyük dil modelləri və böyük səviyyə modelləri data məhsulları, kabellər, soyuducu sistemləri və günəş enerji sistemləri artıq inkişaf edir. Google-ın Project Suncatcher adlı yeni araşdırma bu problemlərin qarşısını almaq istəyir.

Google Araşdırma Bundan əlavə, yer-based AI infrastruktur fikri məlumatlarla işləyir. Əsas məqsəd Google ODM çipləri ilə təchiz edilmiş səvəl enerji ilə işləyir uydu nümayişləri ilə böyük ölçülü sənaye məlumatları etməkdir. Bu baxış mərkəzidə, Dünya məlumat mərkəzilərini tamamlayıb, uzun run AI işloads mühüm hissəsini yerləşdirir. Araşdırma komandası, "Uşaqda AI hesablarının ən çoxu yerdə inşa edildi, bir sistemi necə dizayn edirik?"Sosial məsləhətinə cavab vermək.

Avtomatik bazası

Project Suncatcher tərəfindən təklif olunan memarlıq klassik saxlama sahəsinə klassik saxlama yeri dəstəklənmişdir. Amma burada bir uydu əvvəl bir digər bir digər bağlı kiçik uyduların böyük bir sayı var. Bu uyduların haqqında Google Tensor Processing Unit (TPU) çipləri "mini data center" kimi inşa edilmişdir. Bu peyğəklər gündən gündəlik qazanan xüsusi bir orbitə yerləşdirilir. Google blogda qeyd edilən kimi, hava xidmətinin olmadığı sağ orbitə yerləşən bir gün paneli daha rahatdır.

Bu sistemle Güneş enerjisi doğrudan bu uydulardaki TPU kümelerine aktarılacak. Böylelikle soğutma için su tüketen, dev binalar gerektiren kara veri merkezleri yerine, güneş enerjili AI için tasarlanmış yörünge kümeleri meydana gelmiş olacak. Bu anlamda Project Suncatcher, yalnızca yüksek performans değil; aynı zamanda yapay zeka için sürdürülebilir bir gelecek arayışı. Bu sistemde asıl mesele uyduların birbirleriyle ve Dünya’yla kuracağı iletişim biçimi. Project Suncatcher’ın teknik raporuna göre, klasik radyo frekanslı iletişim yerine free-space optical links sistemi önerilmekte. Uydular arası veri, radyo dalgalarıyla değil, lazer tabanlı optik bağlantılarla aktarılacak.

Bu tercihin sebebi optik linklerin uygun donanım ve hizalama ile çok daha yüksek bant genişliğine çıkabilmesi. Sistem sayesinde Google, mevcut fiber altyapının bildiğimiz prensiplerini yörüngeye taşıyarak “lazer temelli bir uzay veri merkezi” oluşturacak. Yörüngedeki bu uydu kümesi, optik linklerle birbirine bağlanmış bir çeşit ağ gibi düşünülebilir. Eğer bu uydular arası ağ yeterince hızlı ve kararlı çalışabilirse, sonuçta ortaya çıkacak şey, Dünya’daki büyük bir veri merkezlerine benzeyen, ancak fiziksel olarak gezegenin etrafına yayılmış dev bir AI altyapısı öngörülüyor.

Projenin Olası Avantajları ve Dezavantajları

Project Suncatcher’ı ilginç yapan noktalardan biri, AI tartışmasını klasik “model boyutu” ve “parametre sayısı” ekseninden çıkarıp enerji politikaları ve ekoloji eksenine taşıması. Yapay zekanın artık temel bir “genel amaçlı teknoloji” haline geldiği ve buna paralel olarak 'compute' talebinin durmaksızın artması projede vurgulanan başlıca noktalardan. Bu artış sonucunda doğal olarak elektrik tüketimi ve veri merkezlerinin çevreye olumsuz etkileri de ciddi oranda artıyor. Güneş enerjisiyle çalışan kara veri merkezleri bu yükü bir nebze hafifletebiliyor ancak tüm bunlar arazi, yerel iklim koşullarına ve soğutma içim suya bağımlı durumdalar. Uzayda ise Güneş’ten gelen enerji yörüngede neredeyse kesintisiz biçimde alınabiliyor.

Google ekibi, “uzun vadede AI hesaplamalarının büyük bölümünün uzaya taşınmasının teknik olarak mümkün olup olmadığı” sorusuna cevap aradığı bu proje ile gelecekte bütün işi yörüngeye taşımaktan ziyade orta vadede Exascale gibi veri merkezleriyle kıyaslanabilir performansa ulaşabilecek uzay tabanlı bir sistemin mümkün olduğunu göstermeyi hedefliyor. Öte yandan projenin bir de uzay ve gökyüzü kirliliği boyutu var. Starlink ve benzeri takımyıldız projeleriyle birlikte tartışmalı hale gelen meseleler Project Suncatcher gibi girişimlerle yeni bir aşamaya taşınabilir. Her yeni uydu, çarpışma riski ile beraberinde diğer sorunları da getiriyor. Bu yüzden uzay tabanlı AI altyapısının geleceği, yalnızca mühendislik ve ekonomi değil, aynı zamanda uzay hukuku gibi alanlara bağlı olarak şekillenecek.

Uzayda Yapay Zekanın Geleceği

Google'ın bir lansman olarak değil, uzun vadeli ve belirsizlikleri yüksek bir araştırma projesi olarak sunduğu Project Suncatcher “çok erken ama iddialı” başlangıç projesi. Şirketin planı 2027’ye kadar iki prototip uyduyu yörüngeye fırlatmak ve bu uydular üzerinden hem donanım dayanımını hem de temel iletişim altyapısını test etmek. Eğer bu deneyler başarıya ulaşırsa, yapay zekanın geleceğinde “bulut bölgesi” kavramına ek olarak “yörünge bölgesi” kavramının ortaya çıkacak. Kullanıcılar için milisaniyelik gecikmeye duyarlı günlük sohbet ya da video uygulamaları için Dünya üzerindeki veri merkezleri ve edge altyapıları kritik rol oynamaya devam edecek. Buna karşılık, haftalar hatta aylar süren model eğitimi ve veri işleme uygulamaları gibi gecikmeye daha az, enerjiye daha çok duyarlı işler giderek yörüngeye kayacak.

Uzay tabanlı AI altyapısı, Google’ın bir hayali olmaktan çok, yapay zekanın giderek artan enerji ve altyapı sorunlarını ciddiye alan yeni bir proje önerisi. Proje başarıya ulaşsa da ulaşmasa da veri merkezleri için uzay merkezli bakış açısı ile yeni bir döneme kapı araladığını söyleyebiliriz.