COSMOS YZ: 2026'nın Yerli Devrimi Cosmos T1 ve Türkçe NLP

Yapay zeka dünyasında Türkçe dil modellerinin geliştirilmesi, COSMOS YZ Araştırma Grubu'nun stratejik öncelikleri arasında yer almaktadır. Yıldız Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü bünyesinde faaliyetlerini sürdüren bu araştırma grubu, 2026 yılı itibarıyla sadece yerel değil, küresel ölçekte ses getiren açık kaynak projeleriyle Türkiye’nin dijital egemenliğine kritik katkılar sağlamaya devam ediyor.

COSMOS YZ Araştırma Grubu: Akademik Vizyon ve Ekip

Prof. Dr. Mehmet Fatih Amasyalı liderliğinde çalışmalarını yürüten COSMOS, Yıldız Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Doğal Dil İşleme (NLP) Araştırma Grubu kimliğiyle sektörde referans noktası olarak kabul edilmektedir. Ekip, akademik titizliği mühendislik pratiğiyle birleştirerek Türkçe’nin yapay zeka çağındaki temsil gücünü artırmayı hedeflemektedir.

Grup Üyeleri ve Akademik Kadro:

• Prof. Dr. M. Fatih Amasyalı (Grup Lideri)

• Prof. Dr. Banu Diri

• Arş. Gör. H. Toprak Kesgin

• Arş. Gör. M. Kaan Yüce

• Lisans ve Lisansüstü Araştırmacı Öğrenciler

2025 - 2026 Kilometre Taşları ve Güncel Gelişmeler

• COSMOS, son iki yıl içerisinde Türkçe açık kaynak ekosistemine yön veren pek çok önemli gelişmeye imza atmıştır:

  19 Şubat 2026: Grubun amiral gemisi Cosmos T1 modeli yayınlandı. 9 milyar parametreli bu model, Türkçe matematiksel akıl yürütme yetenekleriyle (GSM8K) 70 milyar parametreli ticari modelleri geride bırakarak büyük bir başarı yakaladı.

  21 Mayıs 2025: Açık kaynak Türkçe dil modeli alanında dönüm noktası olan CosmosGemma modeli Hugging Face üzerinden topluluğun kullanımına açıldı.

  13 Nisan 2025: Dil modellerinin tahmin yeteneklerini güçlendiren "Önceki Token Tahmin Modeli" yayınlandı.

  2025 Ortası: Türkiye'nin görsel anlama yeteneğine sahip ilk kapsamlı açık kaynak modeli olan Cosmos-LLaVA duyuruldu.

Öne Çıkan Akademik Çalışmalar: Metodolojik Derinlik

COSMOS'un çalışmaları, Türkçe yapay zeka alanındaki boşlukları doldurmaya odaklanıyor.

1. Cosmos T1 ve "Thinking" (Akıl Yürütme) Modeli

2026 yılının başında duyurulan Cosmos T1, Google’ın Gemma 2 mimarisi üzerine inşa edilmiş özel bir akıl yürütme modelidir. Modelin en dikkat çekici özelliği, bir soruya yanıt vermeden önce arka planda adım adım düşünme süreçlerini (Chain-of-Thought) yürütmesidir. Türkçe’ye özgü mantıksal sorgular ve matematiksel problemler üzerindeki başarısı, yerel modellerin global ölçekteki rekabet gücünü kanıtlamaktadır.

2. cosmosGPT: Türkçe İçin Tek Dilli Eğitim

COSMOS tarafından geliştirilen cosmosGPT serisi, büyük dil modellerinin sadece Türkçe verilerle eğitilmesinin (monolingual training) avantajlarını ortaya koymaktadır. Daha küçük parametre sayılarına rağmen Türkçe dil bilgisi ve anlamsal tutarlılıkta sergilenen yüksek performans, veri verimliliği açısından önemli bir model teşkil etmektedir.

3. Büyük Web Külliyatı ve Corpus Oluşturma

2025 başında ICMI konferansında kabul edilen "Creating a Large Clean Web Corpus for Turkish" başlıklı çalışma, Türkçe yapay zeka çalışmalarındaki en büyük engel olan "kaliteli veri" sorununa çözüm sunmaktadır. Bu çalışma ile oluşturulan geniş ve temiz veri seti, bugün birçok Türkçe dil modelinin eğitiminde temel taş görevi görmektedir.

Sektörel Etki ve Gelecek Projeksiyonu

COSMOS YZ Araştırma Grubu'nun geliştirdiği modellerin "açık kaynak" ve "açık ağırlıklı" (open-weights) olması, veri gizliliğine önem veren kurumlar için büyük bir avantaj sağlamaktadır. Finans, savunma ve sağlık gibi kritik sektörlerde faaliyet gösteren kuruluşlar, bu modelleri kendi yerel sunucularına (on-premise) kurarak tam kontrol sahibi olabilmektedir.

Ayrıca 2025 yazında gerçekleşen Diva: Dive into AI konferansında paylaşılan "Açık Kaynak Türkçe Dil Modeli Eğitimi" metodolojileri, yerli yazılımcı ve araştırmacıların kendi modellerini eğitmesi için bir yol haritası sunmuştur. 2026 yılı itibarıyla COSMOS, Türkçe dil modellerini sadece kelime üretmenin ötesine taşıyarak; akıl yürüten, görsel anlayan ve karmaşık analizler yapabilen dijital bir zeka katmanı haline getirmiştir.