COSMOS YZ: Cosmos T1 ve Türkçe Dil Modelleri 2026

COSMOS, Yıldız Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü'nün doğal dil işleme araştırma grubudur ve Prof. Dr. Mehmet Fatih Amasyalı liderliğinde Türkçe dil modelleri geliştirir. Grubun en bilinen modeli Cosmos T1 (Turkish-Gemma-9b-T1), Gemma 2 9B üzerine kurulu, Türkçe akıl yürütme için eğitilmiş açık ağırlıklı bir modeldir ve 09.09.2025'te Hugging Face'te yayımlandı. 2026'da ekip ağırlığı ModernBERT-TR ailesi, Türkçe web arama ajanı ve hızlandırma modelleri gibi daha küçük ve özel amaçlı modellere verdi.

Son güncelleme: 14.10.2026

Türkçe dil modellerinin geliştirilmesi, COSMOS YZ Araştırma Grubu'nun öncelikleri arasında. Yıldız Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü bünyesinde çalışan grup, modellerini Hugging Face üzerinden açık olarak paylaşıyor; böylece Türkçe yapay zekâ çalışmalarına herkesin erişebileceği bir temel sunuyor.

COSMOS YZ Araştırma Grubu: Akademik Vizyon ve Ekip

Prof. Dr. Mehmet Fatih Amasyalı liderliğinde çalışan COSMOS, kendini Yıldız Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü'nün Doğal Dil İşleme (NLP) araştırma grubu olarak tanımlıyor. Ekip, akademik çalışmayı mühendislik pratiğiyle birleştirip Türkçe için model, veri seti ve makale üretiyor.

Grup Üyeleri ve Akademik Kadro:

• Prof. Dr. M. Fatih Amasyalı (Grup Lideri)

• Prof. Dr. Banu Diri

• Arş. Gör. H. Toprak Kesgin

• Arş. Gör. M. Kaan Yüce

• Lisans ve Lisansüstü Araştırmacı Öğrenciler

2025 - 2026 Kilometre Taşları ve Güncel Gelişmeler

• COSMOS'un 2024-2026 arasındaki başlıca yayınları (tarihler Hugging Face kayıtlarına ve grubun sitesine göre):

  14.09.2026: Qwen3.5 modellerini hızlandırmak için hazırlanan Flow-Drafter taslak modelleri (4B, 9B, 27B; Türkçeye uyarlanmış sürümleriyle) Apache 2.0 lisansıyla yayımlandı.

  Haziran-Temmuz 2026: ModernBERT-TR ailesi genişledi: 8.192 token bağlam penceresine sahip 150 milyon parametreli Türkçe kodlayıcı (12.06.2026), kişisel veri tanıma (15.06.2026), anlamsal arama ve yeniden sıralama, istem güvenliği sınıflandırıcısı (19.07.2026) modelleri eklendi.

  06.03.2026: Türkçe web araması yapıp kanıta dayalı cevap üretmek için eğitilen ajan modeli Turkish-Gemma-4b-T1-Scout yayımlandı.

  22.02.2026: ModernBERT-TR'nin ilk sürümü (modernbert-tr-base-1k) Hugging Face'e yüklendi.

  09.09.2025: Cosmos T1 (Turkish-Gemma-9b-T1) Hugging Face'te yayımlandı. 9 milyar parametreli model, ekibin paylaştığı Türkçe GSM8K sonuçlarında 77,41 puan aldı. Aynı tabloda Llama-3.1-70B-Instruct 66,13, Qwen2.5-72B-Instruct ise 83,60 puanda.

  29.05.2025: COSMOS mobil uygulaması yayımlandı.

  21.05.2025: Gemma 2 9B tabanlı CosmosGemma (Turkish-Gemma-9b-v0.1) modelinin yayımlandığı duyuruldu.

  13.04.2025: Dil modellerinin tahmin yeteneklerini güçlendiren "Önceki Token Tahmin Modeli" yayınlandı.

  21.09.2024: Görselleri Türkçe yorumlayabilen Cosmos-LLaVA modelini anlatan makale IDAP 2024 sempozyumunda yayımlandı; model (Turkish-LLaVA-v0.1) 31.10.2024'te Hugging Face'e yüklendi.

Öne Çıkan Akademik Çalışmalar: Metodolojik Derinlik

COSMOS'un çalışmaları, Türkçe yapay zeka alanındaki boşlukları doldurmaya odaklanıyor.

1. Cosmos T1 ve "Thinking" (Akıl Yürütme) Modeli

09.09.2025'te yayımlanan Cosmos T1, ekibin Gemma 2 9B tabanlı CosmosGemma modelinden türetilmiş bir akıl yürütme ("thinking") modelidir. Cevap vermeden önce adım adım düşünme çıktısı üretir; matematik, mantık, çok adımlı çıkarım ve planlama görevleri için uyarlanmıştır. Ekibin 1.450 soruluk, 18 kişinin oyladığı karşılaştırmasında yüzde 68,65 kazanma oranıyla tablonun ilk sırasında yer aldı. Bu sonuçlar ekibin kendi değerlendirmesine dayanır.

2. cosmosGPT: Türkçe İçin Tek Dilli Eğitim

COSMOS tarafından geliştirilen cosmosGPT serisi, büyük dil modellerinin sadece Türkçe verilerle eğitilmesinin (monolingual training) avantajlarını ortaya koymaktadır. Çalışma 2024'te INISTA konferansında yayımlandı ve tek dilli eğitimin Türkçe için neler sağlayabileceğini inceliyor.

3. Büyük Web Külliyatı ve Corpus Oluşturma

22.02.2025'te IEEE ICMI 2025 konferansına kabul edilen "Creating a Large Clean Web Corpus for Turkish" başlıklı çalışma, Türkçe yapay zeka çalışmalarındaki en büyük engel olan "kaliteli veri" sorununa çözüm sunmaktadır. Çalışma, web'den toplanan Türkçe metinlerin temizlenerek büyük bir eğitim külliyatına dönüştürülmesini anlatıyor.

COSMOS modelleri bir bakışta

Sektörel Etki ve Gelecek Projeksiyonu

COSMOS modellerinin ağırlıklarının açık paylaşılması, veri gizliliğine önem veren kurumlar için önemli bir seçenek. Modeller kurumun kendi sunucularına (on-premise) kurulabildiği için metinler dışarıdaki bir servise gönderilmeden işlenebilir. Gemma tabanlı modeller Gemma lisansıyla, ModernBERT-TR ailesi Apache 2.0 lisansıyla paylaşılıyor; kullanmadan önce ilgili lisans koşullarını okuman gerekir. Türkiye'deki diğer yerli modelleri Türkiye'nin yerli yapay zekâ modelleri yazısında bulabilirsin.

26.07.2025'te İstanbul'da düzenlenen Diva: Dive into AI konferansında COSMOS araştırmacıları "COSMOS YZ Araştırma Grubu: Açık Kaynak Türkçe Dil Modeli Eğitimi" başlıklı oturumu sundu. 2026 itibarıyla COSMOS'un çalışmaları metin üretiminin yanında akıl yürütme, görsel anlama, web araması ve kişisel veri tanıma gibi alanlara yayılmış durumda.

Sık sorulan sorular

COSMOS YZ nedir?

COSMOS, Yıldız Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü'nün doğal dil işleme araştırma grubudur. Prof. Dr. Mehmet Fatih Amasyalı liderliğinde Türkçe dil modelleri, veri setleri ve makaleler üretir.

Cosmos T1 nedir, ücretsiz mi?

Cosmos T1, Gemma 2 9B tabanlı, Türkçe akıl yürütme için eğitilmiş 9 milyar parametreli bir modeldir. Ağırlıkları Hugging Face'ten ücretsiz indirilebilir; kullanım Gemma lisans koşullarına bağlıdır. Ekip, modeli kurulum gerektirmeden model.cosmosytu.com adresinde denemeye de açtı.

Cosmos T1 hangi modele dayanıyor?

Cosmos T1, ekibin Google Gemma 2 9B üzerine kurduğu CosmosGemma (Turkish-Gemma-9b-v0.1) modelinden türetildi ve adım adım düşünme için ayrıca eğitildi.

COSMOS'un 2026'daki yeni modelleri neler?

2026'da Turkish-Gemma-4b-T1-Scout web arama ajanı, ModernBERT-TR kodlayıcı ailesi (arama, sınıflandırma, kişisel veri tanıma, istem güvenliği) ve Qwen3.5 için Flow-Drafter hızlandırma modelleri yayımlandı.

COSMOS modelleri şirketlerde kullanılabilir mi?

Lisansa bağlı. ModernBERT-TR ailesi Apache 2.0, Gemma tabanlı modeller Gemma lisansıyla paylaşılıyor. Kurumsal kullanımdan önce ilgili lisansı ve model kartındaki kullanım sınırlarını okumalısın.