İlk gerçek kullanıcı girdiğinde ne olur? Dokuz aydır yazdığım sistemi dün Aitwin'in ilk demo kullanıcısı inceledi. Birkaç saat içinde, yeşil gördüğüm her şeyin bir kısmının aslında hiç çalışmadığını öğrendim. Kullanıcı şunu sordu: "Son hafta Cisco'da hangi açıklar çıktı?" Model kendinden emin, üç maddelik, tarihli bir liste döndü. Hepsi 2023'ten, numaraları gerçek değildi. Sistemin canlı bir kaynağı yoktu ama tarih katmanı ona "bugün şu tarih" diyordu; model boşluğu ezberiyle doldurdu. Yalan söylemedi, kendine verilen iki talimatın arasına düştü. Sonra paneldeki "son aktivite" kolonuna baktım: 1 Temmuz. Kullanıcı o an içerideydi. Kolonu yazan kod iki ay önce emekliye ayırdığım bir bileşendeydi; yerine gelen hiç yazmıyordu. Panel yalan söylemiyordu, ölü bir kaynaktan okuyordu. Aynı gün: sabah brifingim altı haber kaynağının dördüyle çalışıyormuş, aylardır. Kütüphane 404'te hata atmıyor, boş liste dönüyor; boş liste de "21 haber" toplamına sessizce eksik giriyor. Log'da tek satır yok. Üç hatanın ortak noktası: hiçbiri kırmızı değildi. Testler geçiyordu, sağlık ucu "healthy" diyordu, panel yeşildi. Kırmızı olan hata ucuzdur, görürsün. Pahalı olan, yeşil görünen hatadır. Dün gece öğrendiklerim: "Kaynağım yok" demeyi modele öğretmek yetmiyor; çıktıyı deterministik bir ağdan geçirmek gerekiyor. Ağın kuralı basit: bir numara okunan kaynakta geçmiyorsa işaretle. Fail-open doğru tasarım, ama sessiz fail-open yanlış. Sistem düşmesin; düştüğünü söylesin. Bir testin kırmızıya dönebildiğini görmeden yeşiline inanma. Dün beş testin "sahte yeşil" verdiğini, ancak kontrolü bilerek kırıp gördüm. Soru: senin projende hangi yeşil ışığın son kez ne zaman kırmızıya döndüğünü biliyorsun?