Yapay zekâyı kim hayal etti diye düşündük. Tek bir mucit yok. Bize göre onu insanlığın ortak bilinci hayal etti. Asimov – Ben, Robot (1950) Asimov robotlar için üç yasa yazdı: insana zarar verme, emre uy, kendini koru. Ortada düşünen bir makine yokken onun ahlak kurallarını yazmıştık. Alan Turing (1950) Turing “Makineler düşünebilir mi?” diye sordu ve soruyu bize bıraktı. 1956'da bu hayale bir ad koyduk: yapay zekâ. 2001: Bir Uzay Destanı (1968) – IMDb 8,3 HAL 9000 “Üzgünüm Dave, bunu yapamam” dediğinde bir makinenin kendi kararını verdiğini ilk kez gördük. Westworld (1973) – IMDb 6,9 Yul Brynner’ın robot silahşorunu izlerken, makine kendi kurallarına uyarsa ne olur diye ilk kez sorduk. Turist Ömer Uzay Yolunda 😊 (1973) – IMDb 7,2 Sadri Alışık’ın kompitere yaptığı şakaya gülerken biz de bir makineyle atışmayı hayal ediyorduk. Terminatör (1984) – IMDb 8,1 Sonra karanlık yüzü gördük. İnsanı korumak için kurulan Skynet bilinç kazandı ve insanlığı tehdit saydı. Matrix (1999) – IMDb 8,7 Makineler bizi uyutup sahte bir dünyada yaşattı. Kırmızı mı mavi mi hap sorusu, kontrolden çıkan yapay zekâyı ortak bilincimize yerleştirdi. Hayalden gerçeğe Önce yazıyoruz, sonra filmini çekiyoruz, sonra hep birlikte inanıyoruz. Hayal yavaş yavaş gerçeğe dönüyor. 1997'de, Skynet’in uyandığı yıl, Deep Blue Kasparov’u yendi. 2016'da AlphaGo, Go’da Lee Sedol’u yendi. ChatGPT (2022) Çoğumuz bir makineyle ilk kez günlük dilde konuştuk. ChatGPT iki ayda yaklaşık 100 milyon kullanıcıya ulaştı ve frontier yarışı başladı. Anthropic ve Claude (2023) OpenAI’dan ayrılan bir ekibin kurduğu Anthropic, Anthropic Claude’u güvenliği merkeze alarak çıkardı. Google ve Gemini(2023) Google DeepMind ile Brain birleşti, Gemini geldi. Meta, XAI ve Mistral (2023) Llama’yı kendi bilgisayarımızda çalıştırdık. xAI’dan Grok, Fransa’dan Mistral çıktı. Skynet korkusu gerçek dünyada (2023) Binlerce bilim insanı eğitime ara verilmesini istedi. Hinton riskleri anlatmak için Google’dan ayrıldı. İlk Yapay Zekâ Güvenliği Zirvesi, Turing’in şifre kırdığı Bletchley Park’ta toplandı. Nobel yılı (2024) Fizik Nobeli Hinton’a, Kimya Nobeli’nin bir kısmı AlphaFold için Hassabis ve Jumper’a verildi. DeepSeek şoku (2025) Çinli DeepSeek’in ucuz modeli piyasaları sarstı. NVIDIA hisseleri bir günde yaklaşık yüzde 17 düştü. Bugün Bu modellere kod yazdırıyor, bilgisayarımızı kullandırıyor, onları ajana dönüştürüyoruz. Turing’in sorusu, Asimov’un yasaları, HAL’in sesi, Skynet’in korkusu… Hepsi cebimizdeki yapay zekânın ilk taslaklarıydı. Önce hayal ettik, sonra yaptık.