Bir yapay zeka size akıcı bir metin ürettiğinde, o yetkinlik bir an için sizinmiş gibi gelebilir. Cornelia Walther'e göre sorulması gereken şu: bu yetkinlik gerçekten sizin mi, yoksa ödünç mü aldınız? Psychology Today'deki görüş yazısında Walther bunu tarihsel bir benzetmeyle açıyor. Yirminci yüzyıl başında Eben Byers adlı bir adam, ışıldadığı için güç verdiği sanılan radyumlu su içmiş; oysa bu su onu öldürecek kadar zararlıymış. Işıldayan radyum şişesiyle ışıldayan bir yapay zeka arayüzü zihne aynı oyunu oynuyor: dışarıdan ödünç alınan bir kapasiteyi kişisel yetkinlik sanmak. Yazının dikkat çektiği bir bulgu bu yanılgıyı somutlaştırıyor. Normalde Dunning-Kruger etkisinde en az bilen kendini en yeterli görür, uzman ise temkinlidir. Ama Aalto Üniversitesi'nin araştırmasına göre yapay zeka işin içine girince durum tersine dönüyor: herkes performansını olduğundan yüksek sanıyor ve kendini en çok "yapay zeka okuryazarı" görenler yeteneklerini en çok abartıyor. Araç keskinleştikçe kendi keskinliğimize dair değerlendirmemiz körelebiliyor. Walther'in önerisi zihinsel mütevazılık, yani kendi bilgisinin sınırlarını tanıma alışkanlığı. Yazının atıf yaptığı bir derlemeye göre bu tutum zihni köreltmiyor, tersine kararları keskinleştirip önyargıyı azaltıyor. Walther bunu tek bir soruya indirgiyor: bana ait olan ne, makineden ya da bir unvandan ödünç aldığım ne? Somut bir egzersiz de öneriyor: "Önümüzdeki Cuma ölseydim, geride ne bırakırdım ve bununla gurur duyar mıydım?" Sıradan bir günde bu soruyla yüzeye çıkan şey, yarım kalmış bir iş ya da geliştirilmemiş bir yetenek, ne radyumlu bir şişeden ne de bir botun çıktısından gelir. Bugün yaptığınız işlerde kendinize ait olanı, araçtan ödünç aldığınızdan nasıl ayırt ediyorsunuz? Kaynaklar: Cornelia C. Walther, Harnessing Hybrid Intelligence, Psychology Today (görüş, 8 Ağustos 2026), https://www.psychologytoday.com/us/blog/harnessing-hybrid-intelligence Yazıda anılan çalışmalar: Aalto Üniversitesi (yapay zeka ve Dunning-Kruger etkisi) ve Nature Reviews Psychology (zihinsel mütevazılık)